ആറര നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പഴക്കവും വഖഫ് രേഖകളും; 1390-ൽ പണിതുയർത്തിയ മാൾവ സുൽത്താനേറ്റ് കാലഘട്ടത്തിന്റെ അത്ഭുതം! ഉജ്ജയിനിലെ ഷാഹി മസ്ജിദിന്റെ ചരിത്രം

ഉജ്ജയിൻ: (KVARTHA) മധ്യപ്രദേശിലെ ചരിത്രനഗരമായ ഉജ്ജയിനിൽ 2028-ൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന സിംഹസ്ത കുംഭമേളയുടെ അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസന പ്രവൃത്തികൾ വളരെ വേഗത്തിൽ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. നഗരത്തിലെ പ്രധാന പാതകൾ വീതികൂട്ടുന്നതിനായി ഭരണകൂടം നടപ്പിലാക്കുന്ന വലിയ മാസ്റ്റർ പ്ലാനിന്റെ ഭാഗമായി ഛത്രി ചൗക്കിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പ്രശസ്തമായ ഷാഹി മസ്ജിദിന്റെ ഒരു ഭാഗം നീക്കം ചെയ്യാൻ തീരുമാനിച്ചതോടെയാണ് വലിയ തോതിലുള്ള ചർച്ചകളും  തർക്കങ്ങളും ഉയർന്നുവന്നത്. 

റോഡ് വികസനത്തിനായി എതിർവശത്തുള്ള സ്ഥലങ്ങൾ ഏറ്റെടുക്കാമായിരുന്നിട്ടും നിർദിഷ്ട പള്ളിയുടെ ഭാഗങ്ങൾ തന്നെ ലക്ഷ്യമിട്ട് അലൈൻമെന്റ് നിശ്ചയിച്ച ഭരണകൂട നിലപാടാണ് വഖഫ് കമ്മിറ്റിയെയും പ്രാദേശിക മുസ്ലിം സമൂഹത്തെയും പ്രതിഷേധത്തിലേക്ക് നയിച്ചത്.

സംഘർഷങ്ങൾക്കും പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും ശേഷം ജനപ്രതിനിധികളും വഖഫ് ബോർഡും മസ്ജിദ് കമ്മിറ്റിയും ജില്ലാ ഭരണകൂടവുമായി നടത്തിയ തുടർചർച്ചകളിൽ പള്ളിയുടെ നിശ്ചിത ഭാഗം സ്വമേധയാ നീക്കം ചെയ്യാൻ ധാരണയായി. 

നിർമാണ ചരിത്രം

മധ്യപ്രദേശ് വഖഫ് ബോർഡിന്റെ ഔദ്യോഗിക രജിസ്റ്ററുകൾ പ്രകാരം ഉജ്ജയിനിലെ ഷാഹി മസ്ജിദിന്റെ നിർമ്മാണ വർഷമായി രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത് എ ഡി 1390 ആണ്. അതായത് ഏകദേശം 636 വർഷത്തിലധികം പഴക്കം അർഹിക്കുന്നതാണ് ഈ പുരാതന നിർമ്മിതി. 'വഖഫ് മസ്ജിദ് പഞ്ച് മോച്ചിയാൻ (ഷാഹി മസ്ജിദ്)' എന്ന പേരിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ള ഈ മസ്ജിദ് പ്രാദേശിക മുസ്ലിം സമൂഹത്തിന്റെ സഹകരണത്തോടും കൂട്ടായ സംഭാവനകളോടും കൂടിയാണ് അക്കാലത്ത് പണിതുയർത്തിയത്. 

ഡൽഹി സുൽത്താനേറ്റിന്റെയും തുടർന്നുള്ള മാൾവ സുൽത്താനേറ്റിന്റെയും സ്വാധീനം മധ്യ ഇന്ത്യയിൽ നിലനിന്നിരുന്ന കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഈ സമുച്ചയം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടതെന്ന് ചരിത്രരേഖകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

ഷാഹി മസ്ജിദിന്റെ നിർമ്മാണ ശൈലിയും തച്ചുശാസ്ത്ര ഘടനയും മുഗൾ ഭരണകാലത്തിനും മുൻപുള്ള സവിശേഷതകൾ പുലർത്തുന്നതാണ്. മാൾവ രാജാവംശ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രാദേശിക നിർമ്മാണ രീതികളോട് ഇതിന് അടുത്ത സാമ്യമുണ്ട്. 

മധ്യപ്രദേശിലെ മാണ്ഡു, ചന്ദേരി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്തമായ ചരിത്ര നഗരങ്ങളിലെ സുൽത്താനേറ്റ് കാലഘട്ടത്തിലെ നിർമ്മിതികളിൽ കാണുന്ന മിനാറുകളുടെ നിർമ്മാണ രീതിയും കമാന ഘടനയുമാണ് ഈ മസ്ജിദിലും പ്രതിഫലിക്കുന്നത്. നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ കടന്നുപോയപ്പോൾ ഈ മസ്ജിദിൽ പല ഘട്ടങ്ങളിലായി പ്രാദേശിക കൂട്ടിച്ചേർക്കലുകളും നവീകരണങ്ങളും നടന്നിട്ടുണ്ട്.

ഗ്വാളിയോർ രേഖകൾ

മധ്യപ്രദേശ് ഹൈക്കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കപ്പെട്ട ഹർജിയിൽ മസ്ജിദ് കമ്മിറ്റി പള്ളിയുടെ പഴക്കം തെളിയിക്കുന്നതിനായി 1925-ലെയും 1946-ലെയും പ്രധാനപ്പെട്ട രേഖകൾ ഹാജരാക്കിയിരുന്നു. അന്നത്തെ ഗ്വാളിയോർ സ്റ്റേറ്റ് ടൗൺ ഇംപ്രൂവ്‌മെന്റ് ട്രസ്റ്റ് ചെയർമാൻ പുറപ്പെടുവിച്ച 1925-ലെ കത്തിൽ ഈ മസ്ജിദിനെ 'മോച്ചിയാൻ കി മസ്ജിദ്' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. )

1946 മേയ് നാലിലെ ഗ്വാളിയോർ സ്റ്റേറ്റ് ഡിസ്ട്രിക്റ്റ് ആൻഡ് സെഷൻസ് ജഡ്ജിയുടെ മുദ്രയുള്ള ഔദ്യോഗിക പ്ലാനിലും പള്ളിയുടെ പ്രധാന നമാസ് ഹാളിന്റെയും തെക്കുഭാഗത്തുള്ള രണ്ട് ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ മഖ്ബറകളുടെയും സ്ഥാനം കൃത്യമായി വരച്ചുകാട്ടുന്നുണ്ട്.

1954-ലെ കേന്ദ്ര വഖഫ് ആക്ട് നിലവിൽ വന്നതിനെ തുടർന്ന് ഈ നിർമ്മിതി വഖഫ് സ്വത്തായി ഔദ്യോഗികമായി രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടു. തുടർന്ന് 1985 സെപ്റ്റംബർ 13-ലെ മധ്യപ്രദേശ് ഗസറ്റ് വിജ്ഞാപനത്തിലൂടെ ഇതൊരു പൂർണ വഖഫ് സ്വത്തായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 

ഏകദേശം 4,600 ചതുരശ്ര അടി വിസ്തീർണമുള്ള ഈ സമുച്ചയത്തിൽ 19 കടകളും രണ്ട് വീടുകളും ഉൾപ്പെടുന്നുണ്ട്. പിന്നീട് 1995-ലെ പുതുക്കിയ വഖഫ് നിയമത്തിലും ഇതേ നില തുടരുകയും മാനേജ്‌മെന്റ് അവകാശം പ്രാദേശിക കമ്മിറ്റിക്കൊപ്പം വഖഫ് ബോർഡിൽ നിക്ഷിപ്തമാവുകയും ചെയ്തു.

'മോച്ചിയാൻ മസ്ജിദ്'

ഔദ്യോഗിക വഖഫ് രേഖകളിൽ ഈ മസ്ജിദ് 'വഖഫ് മസ്ജിദ് പഞ്ച് മോച്ചിയാൻ (ഷാഹി മസ്ജിദ്)' എന്നാണ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. ഹിന്ദി-ഉർദു ഭാഷകളിൽ 'മോച്ചി' എന്ന വാക്കിന്റെ അർത്ഥം ചെരുപ്പുകുത്തികൾ അല്ലെങ്കിൽ തോൽത്തൊഴിലാളികൾ എന്നാണ്. അതിന്റെ ബഹുവചന രൂപമായ 'മോച്ചിയാൻ' എന്നത് അക്കാലത്ത് പ്രദേശത്ത് വസിച്ചിരുന്ന സാധാരണക്കാരായ തോൽത്തൊഴിലാളികളുടെ സമൂഹത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. 

ആറര നൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് ഉജ്ജയിനിലെ അധ്വാനവർഗക്കാരായ സാധാരണ മുസ്ലിം വിഭാഗം തങ്ങളുടെ പണവും ശാരീരിക അധ്വാനവും ഒരുമിപ്പിച്ചാണ് ഈ പള്ളി പണിതുയർത്തിയത്. ഒരു വലിയ രാജാവിന്റെയോ പ്രഭുവിന്റെയോ മാത്രം കൊട്ടാര നിർമ്മിതിയെന്നതിലുപരി, സാധാരണക്കാരായ തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിന്റെ ആത്മീയ കൂട്ടായ്മയുടെയും അധ്വാനത്തിന്റെയും പ്രതീകം കൂടിയാണ് ഈ ചരിത്രനിർമ്മിതി.

നിലവിലെ തർക്കങ്ങൾ

ഒരു വഖഫ് സ്വത്ത് അതിന്റെ പവിത്രതയോടെ നിലനിൽക്കണമെന്നും വികസന പദ്ധതികൾ ആവിഷ്കരിക്കുമ്പോൾ വഖഫ് ബോർഡിന്റെയും വിശ്വാസികളുടെയും വികാരങ്ങൾ മാനിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ടെന്നുമാണ് മുസ്ലിം സംഘടനകൾ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. പള്ളിയുടെ മുൻവശം വീതികൂട്ടൽ പദ്ധതിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടതിനെ തുടർന്ന്, വികസനത്തിന് മറ്റ് ബദൽ മാർഗങ്ങൾ കണ്ടെത്തണമെന്ന് ആവശ്യപ്പെട്ട് പ്രദേശവാസികളും സമുദായ നേതാക്കളും ഉദ്യോഗസ്ഥരെ സമീപിച്ചിരുന്നു. 

കോൺഗ്രസ് എംപി ഇമ്രാൻ പ്രതാപ്ഗഡി ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജനപ്രതിനിധികൾ, റോഡിന്റെ മറുഭാഗത്തെ സ്ഥലം ഏറ്റെടുത്ത് പള്ളിയുടെ പൈതൃകം നിലനിർത്തണമെന്ന് സർക്കാരിനോട് പരസ്യമായി അഭ്യർത്ഥിക്കുകയുണ്ടായി.

എന്നാൽ ഈ ആവശ്യങ്ങൾ പൂർണമായി പരിഗണിക്കാതെ, സെപ്റ്റംബർ 28-ന് രാവിലെ വൻ പൊലീസ് സന്നാഹത്തോടെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ പൊളിക്കൽ പ്രവൃത്തികൾക്കായി പ്രദേശത്തേക്ക് കടന്നെത്തുകയായിരുന്നു.

ഭരണഘടന ഉറപ്പുനൽകുന്ന അനുച്ഛേദം 14, 25, 26, 300എ എന്നിവ ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയും, വഖഫ് സ്വത്തുകളിലെ അനാവശ്യ കൈകടത്തലുകൾ ചോദ്യം ചെയ്തുമാണ് മസ്ജിദ് സംരക്ഷണ സമിതി ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. മസ്ജിദ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിട്ടുള്ള വഖഫ് ബോർഡിന് നിയമാനുസൃത നോട്ടീസ് നൽകിയിരുന്നില്ലെന്നും നഗരസഭയുടെ നടപടികൾ ഏകപക്ഷീയമാണെന്നും ഹർജിക്കാർ വാദിച്ചു. എന്നാൽ പൊതുവികസനത്തിനും ഗതാഗത ക്രമീകരണത്തിനുമാണ് മുൻഗണന നൽകുന്നതെന്ന് വ്യക്തമാക്കി കോടതി ഹർജി തള്ളുകയാണുണ്ടായത്.

തുടർന്ന്, പൊലീസ് നടപടികളുടെയും കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലും മസ്ജിദിന്റെ കൂടുതൽ ഭാഗങ്ങൾക്ക് നാശനഷ്ടം സംഭവിക്കാതിരിക്കാൻ പള്ളി കമ്മിറ്റി ഭരണകൂടവുമായി ചർച്ച നടത്താൻ തയ്യാറാവുകയായിരുന്നു. സമാധാന അന്തരീക്ഷം നിലനിർത്തുന്നതിനായി പ്രധാന കെട്ടിടത്തിനും മിനാരത്തിനും കൂടുതൽ കേടുപാടുകൾ വരാത്ത രീതിയിൽ മൂന്ന് ഫീറ്റ് വരെയുള്ള  ഭാഗങ്ങൾ നീക്കം ചെയ്യാനും മിനാരങ്ങൾ പള്ളിക്കുള്ളിലേക്ക് പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും  ധാരണയിലെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

പൈതൃക സംരക്ഷണം

വികസനത്തിന്റെ പേരിൽ പലപ്പോഴും ന്യൂനപക്ഷ സമുദായങ്ങളുടെ പുരാതന നിർമ്മിതികളും സാംസ്കാരിക ചിഹ്നങ്ങളും ഇരയാക്കപ്പെടുന്നുവെന്ന ആശങ്ക പ്രാദേശിക മുസ്ലിം സമൂഹത്തിനുണ്ട്. ഭരണകൂടം സമാനമായ നടപടികൾ മറ്റ് നിർമ്മിതികളിലും സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും, നൂറ്റാണ്ടുകളുടെ പഴക്കമുള്ള ആരാധനാലയങ്ങൾ തകർക്കാതെ വികസനം സാധ്യമാക്കുന്ന ബദൽ മാതൃകകൾ സ്വീകരിക്കാമായിരുന്നുവെന്നാണ് നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്.

പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഈ പ്രദേശത്ത് സമാധാനത്തോടെ വസിക്കുന്ന മുസ്ലിം സമൂഹം, നഗര വികസനത്തിന് എതിരല്ല. എന്നാൽ തങ്ങളുടെ ആത്മീയ പൈതൃകങ്ങൾ ബലപ്രയോഗത്തിലൂടെയോ ഏകപക്ഷീയമായോ പൊളിച്ചുമാറ്റപ്പെടുന്നതിലെ അമർഷം രേഖപ്പെടുത്തുന്നുണ്ട്.

ഈ വാർത്ത നിങ്ങളുടെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കും വാട്സാപ്പ് ഗ്രൂപ്പുകളിലും ഷെയർ ചെയ്യുക. പുതിയ വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാൻ ഞങ്ങളുടെ വാട്സാപ്പ് ചാനലും ഫേസ്ബുക്ക് പേജും ഫോളോ ചെയ്യുക. നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഫേസ്ബുക് പോസ്റ്റിന് താഴെ കമൻ്റായി രേഖപ്പെടുത്താം 

Article Summary: The 650-year-old Shahi Masjid in Ujjain, built during the Malwa Sultanate period, faced partial demolition for road widening ahead of the 2028 Simhastha Kumbh, leading to protests and a High Court legal battle by the Waqf Board, which eventually ended in an agreement to dismantle a 3-meter section.

#Kvartha #ShahiMasjidUjjain #MadhyaPradeshNews #WaqfBoard #HeritageConservation #SimhasthaKumbh #NationalNews #MalayalamNews #AmmuNews