കറാച്ചിയിൽ ജനിച്ച ഹിന്ദുത്വ ആചാര്യൻ; രഥയാത്രയിലൂടെ ബാബറി മസ്ജിദ് പ്രക്ഷോഭം നയിച്ച്, ജിന്ന വിവാദത്തിൽ പെട്ട്, ഒടുവിൽ ഭാരതരത്നത്തിലേക്ക്; അവഗണിക്കപ്പെട്ടോ അവസാനം? അദ്വാനി 100 വയസിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ 

-റെജിൻ പോൾ 

(KVARTHA) ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വാധീനം ചെലുത്തുകയും അതേസമയം തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ വിവാദങ്ങൾക്ക് തിരി കൊളുത്തുകയും ചെയ്ത മുതിർന്ന ബിജെപി നേതാവ് ലാൽ കൃഷ്ണ അദ്വാനി തന്റെ 99-ാം ജന്മദിനത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണ്. 

1927 നവംബർ എട്ടിന് കറാച്ചിയിൽ ജനിച്ച്, ഭാരത വിഭജനത്തിന്റെ മുറിവുകൾ പേറി ഡൽഹിയിലെത്തി, ജനസംഘത്തിലൂടെയും ബിജെപിയിലൂടെയും ഇന്ത്യൻ ഭരണകൂടത്തിന്റെ അമരത്തേക്ക് ഉയർന്ന അദ്വാനിയുടെ ജീവിതം ഒരു രാഷ്ട്രീയ നാടകം പോലെ സംഘർഷഭരിതമായിരുന്നു. ബിജെപിയെ രണ്ടു ലോക്സഭാ സീറ്റുകളിൽ നിന്ന് രാജ്യം ഭരിക്കുന്ന വൻപ്രസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റിയ സംഘാടകൻ എന്ന പേരും, ബാബറി മസ്ജിദ് തകർക്കുന്നതിലേക്ക് നയിച്ച പ്രക്ഷോഭത്തിന്റെ നായകൻ എന്ന ആരോപണവും ഒരേപോലെ അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്നു.

അദ്വാനിയുടെ 99-ാം ജന്മദിനം ബിജെപി നേതൃത്വവും പ്രവർത്തകരും ആഘോഷിക്കുമ്പോൾ, അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദീർഘകാലത്തെ രാഷ്ട്രീയ സംഭാവനകളും ഒപ്പം അദ്ദേഹത്തെ ചുറ്റിപ്പറ്റിയുള്ള വൻ വിവാദങ്ങളും വീണ്ടും ചർച്ചയാവുകയാണ്. ഇന്ത്യയുടെ ഉപ പ്രധാനമന്ത്രി, ആഭ്യന്തര മന്ത്രി എന്നീ നിലകളിൽ സുപ്രധാന തീരുമാനങ്ങളെടുത്ത അദ്ദേഹത്തിന് 2024-ൽ മോദി സർക്കാർ ഏറ്റവും ഉയർന്ന സിവിലിയൻ ബഹുമതിയായ 'ഭാരതരത്നം' നൽകി ആദരിച്ചിരുന്നു. 

എങ്കിലും, ഹൈന്ദവ ധ്രുവീകരണ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ആചാര്യൻ എന്ന രീതിയിലും ജീവിതത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ സ്വന്തം പാർട്ടിയിൽ പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട നേതാവ് എന്ന രീതിയിലും അദ്വാനി ഇന്നും മാധ്യമങ്ങളിൽ വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു. 

തുടക്കകാലവും വിഭജനവും

ലാൽ കൃഷ്ണ അദ്വാനിയുടെ ബാല്യവും കൗമാരവും ഇന്നത്തെ പാകിസ്താനിൽപ്പെട്ട കറാച്ചിയിലാണ് കടന്നുപോയത്. കറാച്ചിയിലെ സെന്റ് പാട്രിക്സ് ഹൈസ്കൂളിൽ പഠിക്കുമ്പോൾ 14-ാം വയസ്സിലാണ് അദ്ദേഹം രാഷ്ട്രീയ സ്വയംസേവക് സംഘത്തിൽ ചേരുന്നത്. സിന്ധ് പ്രവിശ്യയിലെ ആർഎസ്എസ് സംഘാടകനായി ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ട് അദ്ദേഹം വളർന്നു. 

1947-ൽ ഇന്ത്യ-പാക് വിഭജനം നടന്നപ്പോൾ അഭയാർത്ഥിയായി ഇന്ത്യയിലേക്ക് പോരേണ്ടി വന്നത് അദ്വാനിയുടെ ചിന്തകളെയും രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണങ്ങളെയും ആഴത്തിൽ സ്വാധീനിച്ചു.

ഇന്ത്യയിലെത്തിയ ശേഷം രാജസ്ഥാനിലെ ആർഎസ്എസ് പ്രവർത്തനങ്ങളിലാണ് അദ്വാനി ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചത്. പിന്നീട് 1951-ൽ ശ്യാമപ്രസാദ് മുഖർജി ഭാരതീയ ജനസംഘം രൂപീകരിച്ചപ്പോൾ അദ്വാനി അതിന്റെ സംഘടനാ തലത്തിലേക്ക് മാറി. 

ഡൽഹിയിലെ പ്രാദേശിക രാഷ്ട്രീയത്തിൽ സജീവമായ അദ്ദേഹം പിന്നീട് രാജ്യസഭയിലെത്തുകയും ജനസംഘത്തിന്റെ ദേശീയ അധ്യക്ഷനായി മാറുകയും ചെയ്തു. 1975-ൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി പ്രഖ്യാപിച്ച അടിയന്തരാവസ്ഥ അദ്വാനിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു. പ്രതിപക്ഷ നേതാക്കൾക്കൊപ്പം ബംഗളൂരുവിൽ തടവിലാക്കപ്പെട്ട അദ്വാനി, മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനെതിരെയുള്ള കടന്നുകയറ്റങ്ങൾക്കെതിരെ ശക്തമായി പ്രതികരിച്ചു.

അടിയന്തരാവസ്ഥയ്ക്ക് ശേഷം 1977-ൽ അധികാരത്തിലെത്തിയ മൊറാർജി ദേശായിയുടെ ജനതാ പാർട്ടി സർക്കാരിൽ ഇൻഫർമേഷൻ ആൻഡ് ബ്രോഡ്കാസ്റ്റിംഗ് മന്ത്രിയായി അദ്ദേഹം സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. മാധ്യമങ്ങൾക്ക് ഏർപ്പെടുത്തിയ സെൻസർഷിപ്പ് പിൻവലിച്ചതും ആകാശവാണിക്കും ദൂർദർശനും കൂടുതൽ സ്വയംഭരണാധികാരം നൽകിയതും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആ കാലഘട്ടത്തിലെ പ്രധാന നേട്ടങ്ങളായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

രഥയാത്രയും ബിജെപിയും

1980-ൽ ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി  രൂപീകൃതമായപ്പോൾ അദ്വാനി അതിന്റെ സ്ഥാപക ജനറൽ സെക്രട്ടറിയായി. അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയി പാർട്ടിയുടെ മിതവാദി മുഖമായിരുന്നപ്പോൾ, സംഘടനാ ശക്തിയും തീവ്ര നിലപാടുകളും ഏകോപിപ്പിക്കുന്ന അമരക്കാരനായി അദ്വാനി മാറിയത് 1986-ൽ പാർട്ടി അധ്യക്ഷനായതോടെയാണ്. 1984-ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കേവലം രണ്ട് സീറ്റുകൾ മാത്രം നേടിയ ബിജെപിയെ ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവിലേക്ക് ഉയർത്താൻ അദ്വാനി തന്ത്രങ്ങൾ മെനഞ്ഞു.

1990-ൽ ഗുജറാത്തിലെ സോമനാഥിൽ നിന്ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ അയോധ്യയിലേക്ക് അദ്വാനി നടത്തിയ 'രാമരഥയാത്ര' ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ഗതിതന്നെ മാറ്റിമറിച്ചു. ഹിന്ദുത്വ ആശയങ്ങളെ ജനകീയമാക്കാനും ബിജെപിയുടെ വോട്ട് ബാങ്ക് വിപുലീകരിക്കാനും ഈ യാത്രയ്ക്ക് സാധിച്ചെങ്കിലും, യാത്ര കടന്നുപോയ വഴികളിലെല്ലാം കടുത്ത വർഗീയ സംഘർഷങ്ങൾ ഉടലെടുത്തു. 

ഒടുവിൽ ബിഹാറിലെ സമസ്തിപൂരിൽ വെച്ച് അന്നത്തെ ബിഹാർ മുഖ്യമന്ത്രി ലാലു പ്രസാദ് യാദവ് അദ്വാനിയെ അറസ്റ്റ് ചെയ്തതോടെ യാത്ര തടസ്സപ്പെട്ടെങ്കിലും, ബിജെപിക്ക് അത് വൻ രാഷ്ട്രീയ അടിത്തറയായി മാറി. 1992 ഡിസംബർ ആറിന് അയോധ്യയിലെ ബാബറി മസ്ജിദ് തകർക്കപ്പെടുമ്പോൾ അദ്വാനി വേദിയിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന ആരോപണം അദ്ദേഹത്തെ ആഗോളതലത്തിൽ തന്നെ വിവാദനായകനാക്കി. 

മസ്ജിദ് തകർത്തത് തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും ദുഃഖകരമായ ദിനമാണെന്ന് അദ്ദേഹം പിന്നീട് വിശേഷിപ്പിച്ചെങ്കിലും, ആ സംഭവത്തിന് വഴിവെച്ച പ്രക്ഷോഭത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത് അദ്വാനിയായിരുന്നു എന്ന വിമർശനം ചരിത്രകാരന്മാരും എതിരാളികളും ഉയർത്തുന്നു. ഈ കേസിൽ പിന്നീട് സിബിഐ പ്രത്യേക കോടതി അദ്ദേഹത്തെ കുറ്റവിമുക്തനാക്കിയെങ്കിലും വിവാദ നിഴൽ മാഞ്ഞില്ല.

അധികാരവും പാകിസ്താനും

1998 മുതൽ 2004 വരെയുള്ള വാജ്പേയി സർക്കാരിൽ കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രിയായും പിന്നീട് ഉപപ്രധാനമന്ത്രിയായും അദ്വാനി സേവനമനുഷ്ഠിച്ചു. കാർഗിൽ യുദ്ധത്തിന് ശേഷമുള്ള സുരക്ഷാ പരിഷ്കാരങ്ങളും പാർലമെന്റ് ആക്രമണത്തിന് ശേഷമുള്ള ഭീകരവിരുദ്ധ നിയമങ്ങളും അദ്വാനിയുടെ ഭരണകാലത്താണ് നടപ്പിലാക്കപ്പെട്ടത്. വൻ ജനപ്രതിയുള്ള നേതാവായിരുന്നിട്ടും അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയിയെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി ഉയർത്തിക്കാട്ടാൻ അദ്വാനി കാണിച്ച രാഷ്ട്രീയ മാന്യതയും ശ്രദ്ധിക്കപ്പെട്ടു.

എന്നാൽ 2005-ൽ നടത്തിയ പാകിസ്താൻ സന്ദർശനം അദ്വാനിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ തിരിച്ചടിയായി മാറി. കറാച്ചിയിലെ മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയുടെ ഖബറിടം സന്ദർശിച്ച അദ്വാനി, ജിന്നയെ 'മതേതരവാദി' എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്തത് ആർഎസ്എസിനെയും ബിജെപിയെയും ചൊടിപ്പിച്ചു. 

സ്വന്തം പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് തന്നെ കടുത്ത എതിർപ്പ് നേരിട്ടതോടെ അദ്വാനിക്ക് ബിജെപി പ്രസിഡന്റ് സ്ഥാനം രാജി വെക്കേണ്ടി വന്നു. തീവ്ര ഹിന്ദുത്വ നിലപാടുകളിൽ നിന്ന് മിതവാദി ഇമേജിലേക്ക് മാറാനുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമം പാളിയതായാണ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ഇതിനെ വിലയിരുത്തുന്നത്.

2009-ലെ ലോക്സഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബിജെപിയുടെ പ്രധാനമന്ത്രി സ്ഥാനാർത്ഥിയായി അദ്വാനി മത്സരിച്ചെങ്കിലും കോൺഗ്രസ് നേതൃത്വം നൽകിയ യുപിഎയോട് പാർട്ടി പരാജയപ്പെട്ടു. ഇതോടെ ബിജെപിയിലെ അദ്വാനി യുഗത്തിന് മങ്ങലേറ്റു തുടങ്ങി. നരേന്ദ്ര മോദിയുടെ ഉയർച്ചയും ദേശീയ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ബിജെപിക്കുണ്ടായ മാറ്റങ്ങളും അദ്വാനിയുടെ സ്ഥാനത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതിലേക്ക് നയിച്ചു.

വിവാദപരമായ നിലപാടുകൾ

​അദ്വാനിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിൽ ഏറ്റവും കടുത്ത വിമർശനങ്ങൾ നേരിട്ട ഒന്നായിരുന്നു 'ഹവാല കേസ്' എന്നറിയപ്പെടുന്ന പണമിടപാട് വിവാദം. 1990-കളുടെ മധ്യത്തിൽ പ്രമുഖ രാഷ്ട്രീയക്കാർക്ക് ഹവാല വഴി പണം ലഭിച്ചുവെന്ന ആരോപണം ഉയർന്നപ്പോൾ അദ്വാനിയുടെ പേരും അതിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. തുടർന്ന്, താൻ കുറ്റവിമുക്തനാക്കപ്പെടുന്നതുവരെ പാർലമെന്റിലേക്ക് മത്സരിക്കില്ലെന്ന നാടകീയവും വിവാദപരവുമായ തീരുമാനം അദ്ദേഹം എടുത്തു.

ബിജെപിക്ക് ഉള്ളിൽ വലിയ പരിഭ്രാന്തി സൃഷ്ടിച്ച ഈ തീരുമാനം, സ്വന്തം പ്രതിച്ഛായ സംരക്ഷിക്കാനുള്ള നീക്കമായിരുന്നെങ്കിലും പാർട്ടിക്കുള്ളിൽ വലിയ അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങൾക്ക് വഴിതുറന്നു. പിന്നീട് കോടതി അദ്ദേഹത്തെ പൂർണമായും കുറ്റവിമുക്തനാക്കിയ ശേഷമാണ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ഗോദയിലേക്ക് തിരിച്ചെത്തിയത്.

​ഗുജറാത്ത് കലാപകാലത്ത് അന്നത്തെ ഗുജറാത്ത് മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന നരേന്ദ്ര മോദിയെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ അദ്വാനി എടുത്ത തീരുമാനവും വലിയ രാഷ്ട്രീയ കൊടുങ്കാറ്റ് സൃഷ്ടിച്ചു. 2002-ലെ കലാപത്തെത്തുടർന്ന് മോദിയോട് രാജി ചോദിക്കാൻ പ്രധാനമന്ത്രി അടൽ ബിഹാരി വാജ്പേയി ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നെങ്കിലും, അദ്വാനി ഉറച്ചുനിന്ന് മോദിയെ പ്രതിരോധിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തു.

പാർട്ടിയുടെ ഭാവി മോദിയുടെ കയ്യിലാണെന്ന അദ്വാനിയുടെ അന്നത്തെ വിലയിരുത്തൽ ബിജെപിയുടെ ചരിത്രത്തെത്തന്നെ മാറ്റിമറിച്ചെങ്കിലും, കലാപത്തിന്റെ ഉത്തരവാദിത്തത്തിൽ നിന്ന് സർക്കാരിനെ രക്ഷിക്കാൻ അദ്വാനി തടസ്സമായി നിന്നു എന്ന വിമർശനം പ്രതിപക്ഷം ഇന്നും ഉയർത്തുന്നു.

​വാജ്പേയി സർക്കാരിന്റെ കാലത്ത് കാണ്ഡഹാർ വിമാന തട്ടിക്കൊണ്ടുപോകൽ സംഭവത്തിലും അദ്വാനിയുടെ നിലപാടുകൾ വൻ വിവാദങ്ങൾക്ക് തിരി കൊളുത്തി. ആഭ്യന്തര മന്ത്രിയെന്ന നിലയിൽ ഭീകരർക്കെതിരെ കടുത്ത നിലപാട് സ്വീകരിച്ചിരുന്ന അദ്വാനി, ഒടുവിൽ യാത്രക്കാരുടെ ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ ഭീകരരെ മോചിപ്പിക്കാനുള്ള തീരുമാനത്തിന് സമ്മതം മൂളേണ്ടി വന്നു. തടവിലാക്കപ്പെട്ട ഭീകരൻ മസൂദ് അസറിനെ കാണ്ഡഹാറിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന കാര്യം താൻ അറിഞ്ഞിരുന്നില്ലെന്ന് അദ്വാനി പിന്നീട് വെളിപ്പെടുത്തിയത് വാജ്പേയി മന്ത്രിസഭയ്ക്കുള്ളിലെ ആഭ്യന്തര ഭിന്നത പരസ്യമാക്കുകയും സർക്കാരിന്റെ പ്രതിച്ഛായയ്ക്ക് വലിയ മങ്ങലേൽപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു.

​പാർട്ടി അധ്യക്ഷ സ്ഥാനത്തുനിന്നുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അടിക്കടിയുള്ള രാജികളും തീരുമാനങ്ങളും ബിജെപിയെ പലപ്പോഴും രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കി. 2013-ൽ നരേന്ദ്ര മോദിയെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണ സമിതി അധ്യക്ഷനാക്കിയതിൽ പ്രതിഷേധിച്ച് പാർട്ടി പദവികൾ ഒഴിഞ്ഞ അദ്വാനിയുടെ നീക്കം വലിയ വിവാദമായി. പാർട്ടിയുടെ മുതിർന്ന നേതാക്കൾ ഇടപെട്ടാണ് പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തെ തീരുമാനം തിരുത്തിച്ചത്. സ്വന്തം രാഷ്ട്രീയ മേൽക്കോയ്മ നിലനിർത്താൻ എടുത്ത ഇത്തരം തീരുമാനങ്ങൾ അദ്വാനിക്ക് അവസാന കാലത്ത് പാർട്ടിയിലുണ്ടായിരുന്ന വൻ സ്വാധീനം നഷ്ടപ്പെടാൻ ഇടയാക്കി എന്ന നിരീക്ഷണവും രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രകാരന്മാർ പങ്കുവെക്കുന്നു.

'മാർഗദർശക് മണ്ഡൽ'

2014-ൽ നരേന്ദ്ര മോദി അധികാരത്തിലെത്തിയതോടെ ബിജെപിയിൽ തലമുറ മാറ്റം പൂർണമായി. അദ്വാനിയെയും മുരളി മനോഹർ ജോഷിയെയും പോലെയുള്ള മുതിർന്ന നേതാക്കളെ സജീവ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്ന് മാറ്റി 'മാർഗദർശക് മണ്ഡൽ' എന്ന ഉപദേശക സമിതിയിലേക്ക് ഒതുക്കി. 2019-ലെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അദ്ദേഹത്തിന് ലോക്സഭാ സീറ്റും നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു. 

പതിറ്റാണ്ടുകൾ പാർട്ടി കെട്ടിപ്പടുത്ത ഒരു നേതാവിന് സ്വന്തം പ്രസ്ഥാനത്തിൽ നിന്ന് നേരിടേണ്ടി വന്ന ഈ പിൻവാങ്ങൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. 2024 മാർച്ച് മാസത്തിൽ രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപദി മുർമു അദ്വാനിയുടെ വസതിയിലെത്തി അദ്ദേഹത്തിന് 'ഭാരതരത്നം' പുരസ്കാരം സമ്മാനിച്ചത് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ജീവിതത്തിലെ വലിയ സംഭവമായി മാറി. പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദിയും ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുത്തു. എന്നാൽ അയോധ്യയിൽ രാമക്ഷേത്ര പ്രതിഷ്ഠ നടന്നപ്പോൾ ആരോഗ്യകാരണങ്ങളാൽ അദ്വാനിക്ക് ചടങ്ങിൽ പങ്കെടുക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നത് വിരോധാഭാസമായി ശേഷിക്കുന്നു.

99-ാം വയസ്സിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ, ലാൽ കൃഷ്ണ അദ്വാനി ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ ഒരേസമയം ഒരു വിപ്ലവകാരിയും, വിവാദനായകനുമായി ശേഷിക്കുന്നു. ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനയും രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരവും ഹൈന്ദവ ദേശീയതയിലേക്ക് തിരിഞ്ഞതിന്റെ പ്രധാന ശില്പികളിൽ ഒരാളായി ചരിത്രം എപ്പോഴും എൽ കെ അദ്വാനിയെ അടയാളപ്പെടുത്തും.

കൂടുതല്‍ വാർത്തകളും വിശേഷങ്ങളും അറിയാന്‍ ഞങ്ങളുടെ ഫേസ്ബുക്ക് പേജും വാട്സ് ആപ്പ് ചാനലും ഫോളോ ചെയ്യുക. നിങ്ങളുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾ ഫേസ്ബുക്ക് പോസ്റ്റിന് കമൻ്റായി രേഖപ്പെടുത്തുക. 

Article Summary: Senior BJP leader LK Advani celebrates his 99th birthday on November 8.

#Kvartha #LKAdvani #BJPIndia #AdvaniBirthday #BharatRatna #IndianPolitics #NationalNews #MalayalamNews #SobhaNews